-विप्लवी तेन्जु योन्जन
त्रिपुरेश्वरमा गणेश नेपालीले आत्मदाहको प्रयास गरे र उपचारका क्रममा उनको दुःखद निधन भयो। उहाँप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली। शोकाकुल परिवारप्रति गहिरो समवेदना।
कुनै पनि सभ्य लोकतान्त्रिक राज्यका लागि यो केवल एउटा दुर्घटना होइन, राज्यको चरित्रमाथि उठेको गम्भीर प्रश्न हो। एउटा नागरिक यस्तो निराशाको बिन्दुसम्म किन पुग्छ? यो प्रश्नको उत्तर खोज्नु सरकारको पहिलो दायित्व हो।
सरकारले बारम्बार “सुशासन” को नारा दिन्छ। तर सुशासन भाषणले होइन, नागरिकसँग राज्यका प्रतिनिधिहरूले गर्ने व्यवहारले मापन हुन्छ। नागरिकलाई सेवा दिन नियुक्त कर्मचारीले आफूलाई मालिक र जनतालाई अधीनस्थ ठान्ने मानसिकता अझै समाप्त भएको छैन भने त्यो लोकतन्त्रको होइन, पुरानो शासकीय संस्कृतिको निरन्तरता हो।
कानुन कार्यान्वयन आवश्यक छ। ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्नेलाई कारबाही हुनुपर्छ। तर कानुन लागू गर्ने नाममा अपमान, धम्की, असम्मान र शक्ति प्रदर्शनलाई राज्यले वैधता दिन सक्दैन। कानुनको उद्देश्य नागरिकलाई शत्रु बनाउनु होइन, सुरक्षित र व्यवस्थित समाज निर्माण गर्नु हो।
सरकारसँग केही गम्भीर प्रश्न छन्—
के नागरिकको सम्मान राज्यका लागि जरिवानाभन्दा सानो विषय हो?
के सार्वजनिक पदमा बसेका कर्मचारीको व्यवहार र जवाफदेहिताको कुनै मापदण्ड छैन?
के राज्यले यस्तो घटनाबाट पाठ सिकेर आफ्नो प्रशासनिक संस्कृतिमा सुधार गर्ने साहस देखाउँछ, कि फेरि एउटा छानबिन समिति बनाएर जिम्मेवारीबाट पन्छिन्छ?
लोकतन्त्रमा सरकारको शक्ति डन्डामा होइन, जनविश्वासमा टिकेको हुन्छ। नागरिकले सरकारलाई कर तिर्छ, तलब दिन्छ र अधिकार सुम्पिन्छ। त्यसैले राज्यका प्रत्येक कर्मचारी जनताको सेवक हुन्, शासक होइनन्।
यदि यो घटनाले प्रशासनिक व्यवहार, ट्राफिक व्यवस्थापन, जरिवाना प्रणाली र नागरिक–प्रशासन सम्बन्धमा व्यापक सुधारको बहस सुरु गर्न सकेन भने गणेश नेपालीको मृत्यु अर्को समाचार बनेर इतिहासको एउटा हरफमा सीमित हुनेछ। तर यदि राज्यले यसलाई आत्मसमीक्षाको अवसर बनायो भने यो घटनाले भविष्यमा यस्ता पीडादायी अवस्थालाई रोक्न योगदान दिन सक्छ। राज्यले सम्झिनुपर्छ—नागरिकले सरकारसँग दया माग्दैन, सम्मान माग्छ। कानुनको डरभन्दा ठूलो कुरा न्यायप्रतिको विश्वास हो। जब त्यो विश्वास जल्न थाल्छ, तब केवल एउटा मानिस होइन, लोकतन्त्रको नै आत्मा घाइते हुन्छ।
