क्वालालम्पुर (मलेसिया):= मलेसियाले बंगलादेशबाट प्रारम्भिक चरणमा १० हजार विदेशी कामदार ‘शून्य आप्रवासन लागत’मा लैजाने तयारी गरेसँगै मलेसियाको वैदेशिक श्रम बजारमा नयाँ प्रतिस्पर्धाको संकेत देखिएको छ। सीप, अनुभव र रोजगारदाताको वास्तविक आवश्यकतालाई आधार बनाएर कामदार छनोट गर्ने बंगलादेशको तयारीले मलेसियामा रोजगारीका लागि जाने नेपाली कामदारको भर्ती प्रणाली र प्रतिस्पर्धामा समेत प्रभाव पार्न सक्ने देखिएको छ।
बंगलादेशका श्रम तथा रोजगारमन्त्री अरिफुल हक चौधरीका अनुसार मलेसियाले प्रारम्भिक चरणमा १० हजार बंगलादेशी कामदार स्वीकार गर्न सहमति जनाएको छ। रोजगारदाताहरूले कामदारको मागपत्र जारी गर्न थालेका छन् भने मलेसियाली प्रतिनिधिमण्डल आगामी साता बंगलादेश पुगेर आवश्यक कामदारको सीप, अनुभव र योग्यताबारे प्रत्यक्ष छलफल गर्ने तयारीमा छ।
बंगलादेशले रोजगारदाताको मागअनुसार कामदारलाई आवश्यक तालिम दिएर मलेसिया पठाउने तयारी गरेको छ। प्राथमिकताका आधारमा बंगलादेश ओभरसिज इम्प्लोइमेन्ट एन्ड सर्भिस लिमिटेडमार्फत कामदारलाई शून्य लागतमा पठाउने योजना अघि सारिएको छ।
नेपाली कामदारका लागि किन महत्वपूर्ण ?
मलेसियाले विदेशी कामदार भित्र्याउने प्रक्रियालाई पुनः व्यवस्थित गर्दै जाँदा बंगलादेशले अघि सारेको शून्य लागत, सीपमा आधारित छनोट र रोजगारदाताको प्रत्यक्ष मागमा आधारित भर्ती प्रणालीले मलेसियाको श्रम बजारमा नयाँ प्रतिस्पर्धाको वातावरण बनाउन सक्छ।
यसको प्रत्यक्ष असर तत्काल नेपाली कामदारको रोजगारी घट्ने वा अवसर बन्द हुने रूपमा देखिनुपर्छ भन्ने होइन। मलेसियाको कुल विदेशी श्रमिक आवश्यकता, क्षेत्रगत कोटा, रोजगारदाताको माग, स्रोत मुलुकसँगको सहकार्य तथा भर्ती प्रक्रियाको कार्यान्वयनले वास्तविक प्रभाव निर्धारण गर्नेछ।
तर, रोजगारदाताले सीप र अनुभवलाई प्राथमिकता दिन थालेमा नेपाली कामदारका लागि भने एउटा स्पष्ट सन्देश जाने देखिन्छ—अब मलेसियाको श्रम बजारमा प्रतिस्पर्धा केवल सस्तो श्रमशक्तिका आधारमा होइन, दक्षता र प्रमाणित सीपका आधारमा हुन सक्छ।
विशेषगरी सुरक्षा, उत्पादन, निर्माण, सेवा, होटल–रेस्टुरेन्ट, प्राविधिक तथा अन्य क्षेत्रमा नेपाली कामदारलाई प्रतिस्पर्धी बनाउन व्यावसायिक तालिम, सीप प्रमाणीकरण र रोजगारदाताको आवश्यकताअनुसार दक्षता विकासमा जोड दिनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
‘सिन्डिकेट’ रोक्ने बंगलादेशको प्रयास
मलेसिया जाने क्रममा विगतमा बिचौलिया तथा सिन्डिकेटका कारण कामदारले ठूलो आर्थिक भार र प्रशासनिक समस्या बेहोर्नुपरेको भन्दै बंगलादेश सरकारले यसपटक भर्ती प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
उच्च सेवा शुल्क, बिचौलियाको दबाब, रोजगार सम्झौताभन्दा फरक काम, अतिरिक्त खर्च तथा रोजगारदातासम्बन्धी अस्पष्टता जस्ता समस्या नेपाली कामदारका लागि पनि लामो समयदेखि मुख्य गुनासोका विषय बन्दै आएका छन्।
यदि मलेसियाले रोजगारदाताको वास्तविक माग, कामदारको सीप र पारदर्शी छनोट प्रणालीलाई प्राथमिकता दिँदै भर्ती प्रक्रिया अघि बढायो भने त्यसले नेपालसहित सबै श्रम स्रोत मुलुकलाई आफ्ना भर्ती प्रणाली सुधार गर्न दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
पुराना कामदारको प्रक्रिया पूरा गरेपछि नयाँ भर्ती
बंगलादेशले नयाँ कामदार पठाउनुअघि मलेसिया जान नपाएका पुराना कामदारको प्रक्रिया पूरा गर्ने जनाएको छ। करिब १२० देखि १५० जना पुराना कामदार अझै मलेसिया जान बाँकी रहेको बताइएको छ।
बंगलादेश ओभरसिज इम्प्लोइमेन्ट एन्ड सर्भिस लिमिटेडले सम्बन्धित रोजगारदातासँग समन्वय गरेर उनीहरूको प्रक्रिया पूरा गर्ने तयारी गरेको छ। उक्त प्रक्रिया अक्टोबर १६ सम्म पूरा गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
त्यसपछि नयाँ कामदारको छनोट, स्वास्थ्य परीक्षण, आवश्यक तालिम तथा अन्य प्रशासनिक प्रक्रिया अघि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालका लागि चुनौतीभन्दा ठूलो अवसर पनि
मलेसियाको श्रम बजारमा बंगलादेशी कामदारको नयाँ प्रवेशले नेपालका लागि चुनौती सिर्जना गरे पनि यसलाई सीप विकासको अवसरका रूपमा समेत लिन सकिने देखिन्छ।
नेपालले सुरक्षा, इलेक्ट्रिकल, मेकानिकल, निर्माण, होटल–रेस्टुरेन्ट, फ्याक्ट्री, फायर सेफ्टी, फर्स्ट एड, सीसीटीभी सञ्चालनलगायतका क्षेत्रमा दक्ष र प्रमाणित कामदार तयार गर्न सके मलेसियाको श्रम बजारमा नेपाली कामदारको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउन सकिन्छ।
त्यसका साथै नेपालबाट मलेसिया जाने कामदारले वास्तविक रोजगारदाता, पारिश्रमिक, कामको प्रकृति, काम गर्ने समय, आवास, ओभरटाइम तथा अन्य सुविधाबारे स्पष्ट जानकारी पाउने व्यवस्था पनि बलियो बनाउन आवश्यक छ।
अब प्रतिस्पर्धा ‘संख्या’मा होइन, ‘सीप’मा
मलेसियाले बंगलादेशका लागि अघि बढाएको ‘शून्य लागत र सीपमा आधारित भर्ती’ मोडल सफल भएमा यसको प्रभाव मलेसियाको समग्र विदेशी श्रम बजारमा पर्न सक्छ। यसले नेपालका लागि एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि खडा गरेको छ—हामी कति कामदार मलेसिया पठाउन सक्छौँ भन्नेभन्दा पनि कति दक्ष र प्रमाणित कामदार पठाउन सक्छौँ ?
त्यसैले आगामी दिनमा नेपाली कामदारलाई मलेसियाको श्रम बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउने हो भने भर्ती संख्या बढाउने मात्र होइन, सीपयुक्त, प्रमाणित र रोजगारदाताको मागअनुसार तयार पारिएका कामदार उत्पादन गर्ने नीतिमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ।
मलेसियाको श्रम बजारमा बदलिँदो प्रतिस्पर्धाबीच नेपालले समयमै आफ्नो भर्ती प्रणाली, सीप विकास, तालिम तथा प्रमाणपत्र प्रणालीलाई सुधार गर्न सके बंगलादेशको नयाँ मोडल चुनौती मात्र नभई नेपाली कामदारका लागि नयाँ अवसरको ढोकासमेत बन्न सक्छ।
