साइकल यात्रा लामो समयदेखि साहस, स्वतन्त्रता र आत्मनिर्भर जीवनशैलीको प्रतीकका रूपमा चिनिँदै आएको छ। विश्व शान्ति, राष्ट्रिय पहिचान र पर्यटन प्रवर्द्धन जस्ता सकारात्मक उद्देश्य बोकेर विभिन्न देश पुग्ने नेपाली साइकल यात्रीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा देशको छवि उजिल्याउने काम गर्दै आएका छन्।
यस सन्दर्भमा सन् १९९८ मा काठमाडौँबाट विश्व शान्तिको सन्देश बोकेर यात्रा सुरु गरेका पुष्कर शाह नेपाली साइकल यात्राको ऐतिहासिक उदाहरणका रूपमा स्थापित छन्। उनले दशकभन्दा बढी समय लगाएर १५० भन्दा बढी देश भ्रमण गर्दै नेपाललाई विश्वसामु चिनाउने प्रयास गरेका थिए।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा साइकल यात्राको स्वरूपमा उल्लेखनीय परिवर्तन देखिन थालेको छ। सामाजिक सञ्जालको प्रभावसँगै देखासिकी, प्रचारमुखी गतिविधि र अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा बढ्दै गएको विश्लेषकहरू बताउँछन्। स्पष्ट उद्देश्य, योजना र आत्मनिर्भरता बिना नै केही व्यक्तिहरूले साइकल यात्रालाई चर्चा कमाउने माध्यम वा सहयोग संकलनको साधन बनाउने प्रवृत्ति बढ्दो देखिएको छ।
विशेषगरी विदेशमा ठूलो संख्यामा नेपाली श्रमिक रहेको मुलुकहरू, जस्तै मलेसिया, यस्ता गतिविधिका लागि प्रमुख गन्तव्य बन्न थालेका छन्। राष्ट्रिय झण्डा बोकेर भावनात्मक अपिल गर्दै सहयोग संकलन गर्ने, तर त्यसको पारदर्शिता नदेखिने गुनासाहरू बारम्बार उठ्ने गरेका छन्।
यसै सन्दर्भमा पछिल्लो समय मलेसियामा साइकल यात्रा गर्दै आएका सुर्खेतका आसिस सार्की विवादको केन्द्रमा आएका छन्। विभिन्न नेपाली समुदाय र व्यवसायीहरूसँग सम्पर्क गर्दै आफू विश्व साइकल यात्रामा रहेको बताउँदै उनले ठूलो परिमाणमा आर्थिक सहयोग संकलन गरेको आरोप लागेको छ।
स्थानीय व्यवसायी किरण थापाका अनुसार सार्कीले सहयोग संकलनका क्रममा आफूलाई पनि संलग्न गराएका थिए। थापाले दिएको जानकारी अनुसार संकलित रकमबाट आइफोन खरिद गरिएको र पछि व्यक्तिगत प्रयोजनमा प्रयोग गरिएको दाबी गरिएको छ। साथै, यात्रा अधुरै छोडेर इन्डोनेसियाबाट नेपाल फर्किएको घटनाले पनि थप प्रश्न उठाएको छ।
यो प्रकरणले साइकल यात्राको नाममा हुने आर्थिक संकलनको पारदर्शिता र उत्तरदायित्वमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। वास्तविक उद्देश्यसहित यात्रा गर्ने इमानदार यात्रीहरू समेत यस्ता घटनाका कारण प्रभावित हुने जोखिम देखिएको छ।
यसअघि नेपालबाट मलेसिया हुँदै अन्य देश पुगेका साइकल यात्रीहरूमा यमुना ढकाल, अनिश ढकाल, दिलीप क्षेत्री, निर्मल बराल लगायत रहेका छन्। त्यस्तै ‘बुलेट आमा’ भनेर चिनिने मोटरसाइकल यात्री सुसिला उप्रेती तिवारीले पनि अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा गरिसकेकी छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार साइकल यात्रालाई सकारात्मक, विश्वसनीय र प्रेरणादायी बनाइराख्न स्पष्ट मापदण्ड, पारदर्शी आर्थिक व्यवस्थापन र उद्देश्यप्रति प्रतिबद्धता अनिवार्य छ। अन्यथा, केही व्यक्तिको गैरजिम्मेवार व्यवहारले समग्र क्षेत्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने खतरा बढ्दै जाने देखिन्छ।
साइकल यात्रा केवल दूरी पार गर्ने साधन मात्र होइन, मूल्य र विश्वास बोकेको अभियान पनि हो। त्यसैले यसलाई व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठाएर जिम्मेवार र पारदर्शी ढंगले अघि बढाउनु आजको आवश्यकता बनेको छ ।
